
Czym jest remanent i dlaczego służy do liczenia dochodu?
Remanent to potoczna nazwa spisu z natury: policzenia towarów handlowych, materiałów, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów oraz ich wyceny. W księdze przychodów i rozchodów wartość spisu nie jest formalnością. Służy do ustalenia kosztu towarów i materiałów faktycznie zużytych w roku: do remanentu początkowego dodajesz zakupy i odejmujesz remanent końcowy.
Określenia „remanent na koniec roku” i „remanent likwidacyjny” oznaczają ten sam spis wykonywany w różnych momentach. Różni je termin i skutki, zwłaszcza w VAT.
Kiedy trzeba zrobić spis z natury: terminy w jednej tabeli
Tabela porównuje trzy sposoby prowadzenia rozliczeń z punktu widzenia podatku dochodowego. VAT opisano osobno niżej.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Forma rozliczenia | Kiedy spis z natury | Podstawa |
|---|---|---|
| KPiR (skala, liniowy) | 1 stycznia, koniec każdego roku podatkowego, rozpoczęcie działalności w trakcie roku, utrata prawa do ryczałtu, zmiana wspólnika lub proporcji udziałów, likwidacja | § 20 ust. 1 rozporządzenia w sprawie KPiR |
| Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych | Ustawa wymienia dowody zakupu, wykaz środków trwałych i ewidencję przychodów; spisu z natury nie wymienia. Przy likwidacji sporządzasz wykaz pozostałego majątku | art. 15 ust. 1 ustawy o ryczałcie; poradnik MF o likwidacji |
| Pełna księgowość | Na ostatni dzień każdego roku obrotowego oraz na dzień zakończenia działalności lub poprzedzający likwidację | art. 26 ust. 1 i 4 ustawy o rachunkowości |
W KPiR spis na koniec roku zastępuje spis na 1 stycznia. Jeśli zrobisz remanent na 31 grudnia, w księdze wpisujesz jego wartość i nie robisz drugiego spisu na początek roku. Dlatego w praktyce mówi się o jednym remanencie rocznym.
Do księgi trafia też spis robiony za okresy miesięczne, jeśli sam go wykonujesz, oraz spis zarządzony przez naczelnika urzędu skarbowego na podstawie odrębnych przepisów (§ 20 ust. 3).
Remanent na koniec roku w pełnej księgowości
Zasada ogólna to inwentaryzacja na ostatni dzień roku obrotowego. Ustawa dopuszcza dla części składników majątku wcześniejsze rozpoczęcie (najpóźniej 3 miesiące przed końcem roku) i zakończenie do 15 dnia następnego roku, ale nie dotyczy to m.in. aktywów pieniężnych, papierów wartościowych ani materiałów, towarów i produktów gotowych, o których mowa w art. 17 ust. 2 pkt 4. Zapasy planuj więc jako spis na dzień bilansowy, a zastosowanie wyjątków uzgodnij z księgowym prowadzącym pełną księgowość. Wyniki inwentaryzacji trzeba udokumentować, a różnice wyjaśnić i rozliczyć w księgach roku, na który przypadał termin inwentaryzacji (art. 27).
Jak zrobić spis z natury krok po kroku
- Ustal dzień spisu: 31 grudnia, dzień startu działalności albo dzień likwidacji.
- Policz fizycznie wszystko, co objęte spisem, także towary będące twoją własnością, ale znajdujące się poza zakładem, oraz towary obce w twoim zakładzie.
- Zapisz pozycje w arkuszu spisowym z danymi wymaganymi w § 21 ust. 2.
- Wyceń pozycje w ciągu 14 dni od zakończenia spisu.
- Wpisz łączną wartość do księgi i zachowaj arkusze razem z dokumentacją.
Co musi zawierać arkusz spisu: wzór
Rozporządzenie wymaga co najmniej: imienia i nazwiska właściciela (nazwy firmy), daty spisu, numeru pozycji arkusza, szczegółowego określenia składnika, jednostki miary, ilości, ceny jednostkowej, wartości pozycji, łącznej wartości spisu, klauzuli o zakończeniu spisu na określonej pozycji oraz podpisu właściciela (wspólników). Spis ma być sporządzony starannie i trwale.
Przykładowy układ arkusza (dane umowne, tylko ilustracja):
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Lp. | Opis składnika | Jm | Ilość | Cena jedn. (zł) | Wartość (zł) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Towar A, kod 001 | szt. | 40 | 25,00 | 1 000,00 |
| 2 | Towar B, kod 002 | kg | 12,5 | 18,40 | 230,00 |
| 3 | Materiał C, kod 003 | m | 60 | 7,50 | 450,00 |
| Łącznie | 1 680,00 |
Pod ostatnią pozycją dopisz klauzulę „Spis zakończono na pozycji 3”, datę i podpis. Towary obce (na przykład przyjęte do sprzedaży cudzej) ujmujesz tylko ilościowo, z informacją, czyje są, bez wyceny.
Jak wycenić remanent?
Materiały i towary handlowe wyceniasz według ceny zakupu lub nabycia albo według ceny rynkowej z dnia spisu, jeśli jest niższa. Półwyroby, wyroby gotowe i braki własnej produkcji wycenia się według kosztów wytworzenia. Gdy przyjmiesz wycenę niższą od ceny zakupu, na przykład z powodu uszkodzenia lub wyjścia z mody, przy danej pozycji uwidaczniasz też jednostkową cenę zakupu.
Cenę nabycia możesz podwyższyć o wskaźnik kosztów ubocznych zakupu (kolumna 13 księgi), ale wolno też wycenić według samej ceny zakupu. Wartość spisu pomniejsza się w określonych przypadkach, m.in. o koszty nabycia towarów w części, w której zobowiązanie nie zostało jeszcze uregulowane (§ 22 ust. 5).
W pełnej księgowości rzeczowe składniki aktywów obrotowych wycenia się według cen nabycia lub kosztów wytworzenia niewyższych od cen sprzedaży netto na dzień bilansowy (art. 28 ust. 1 pkt 6).
Jak remanent wpływa na dochód?
W KPiR koszt zakupu towarów i materiałów ustalasz tak: remanent początkowy plus zakupy (kolumny 12 i 13) minus remanent końcowy. Koszt towarów to tylko jeden element kosztów: dochód to przychód pomniejszony o tak ustalone koszty oraz pozostałe wydatki z księgi (kolumna 16).
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Pozycja (przykład umowny) | Wariant A: zapasy rosną | Wariant B: zapasy maleją |
|---|---|---|
| Remanent początkowy | 20 000 zł | 20 000 zł |
| Zakupy towarów | 100 000 zł | 100 000 zł |
| Remanent końcowy | 30 000 zł | 12 000 zł |
| Koszt towarów w roku | 90 000 zł | 108 000 zł |
Wyższy remanent końcowy zmniejsza koszt towarów, więc zwiększa dochód; niższy działa odwrotnie. Dotyczy to podatnika rozliczającego się według skali lub liniowo, a wysokość podatku zależy jeszcze od pozostałych przychodów i kosztów.
Remanent likwidacyjny i VAT
Przy likwidacji w KPiR spis z natury powinien być ostatnim wpisem w księdze, także gdy wynosi 0. Nie przekazujesz go urzędowi skarbowemu, ale musisz go przechowywać. Cała procedura zamknięcia firmy opisana jest w poradniku o zamknięciu działalności; tutaj tylko skutki dla spisu.
W VAT zaprzestanie wykonywania czynności opodatkowanych przez osobę fizyczną oznacza opodatkowanie towarów własnej produkcji i towarów, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy (art. 14 ust. 1). Dotyczy to towarów, przy których przysługiwało prawo do odliczenia VAT, i nie dotyczy podatników zwolnionych na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 albo art. 113a ust. 1 (zob. zwolnienie z VAT). Dotyczy to także ryczałtowca, który odliczał VAT od zakupionych towarów. W tych przypadkach sporządzasz spis z natury towarów na dzień zaprzestania. Odrębny przypadek z art. 14 ust. 3 (co najmniej 10 miesięcy bez czynności opodatkowanych, poza zawieszeniem działalności) pomijamy; zasady zamknięcia firmy znajdziesz w poradniku o zamknięciu działalności.
Do końca 2026 roku składa się informację o spisie, wartości towarów i kwocie podatku należnego, najpóźniej w dniu złożenia deklaracji za okres obejmujący dzień zaprzestania. Od 1 stycznia 2027 roku kwotę podatku ze spisu wykazuje się w deklaracji, bez osobnej informacji.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy ryczałtowiec musi robić remanent?
Ustawa o ryczałcie nie wymienia spisu z natury wśród obowiązkowej dokumentacji (art. 15 ust. 1 wymienia dowody zakupu, wykaz środków trwałych i ewidencję przychodów). Przy likwidacji sporządzasz wykaz pozostałego majątku, a przy utracie prawa do ryczałtu w trakcie roku spis według zasad KPiR (§ 20 ust. 1 rozporządzenia).
Czy remanent na koniec roku zastępuje spis na 1 stycznia?
Tak, w KPiR. Spis z 31 grudnia poprzedniego roku wpisujesz do księgi zamiast spisu na 1 stycznia.
Ile mam czasu na wycenę remanentu?
Najpóźniej 14 dni od zakończenia spisu (§ 22 ust. 7).
Czy remanent trzeba wysyłać do urzędu skarbowego?
Spisu z natury przy likwidacji nie przekazujesz urzędowi, ale go przechowujesz. Do końca 2026 roku w VAT przy likwidacji składa się osobną informację o spisie, opisaną wyżej.
Co, jeśli towarów nie ma w ogóle?
Przy likwidacji spis i tak jest ostatnim wpisem w księdze, nawet z wartością 0.
Jak długo przechowywać spis z natury?
Według poradnika MF o zakończeniu działalności dokumenty inwentaryzacyjne, spis z natury i remanent likwidacyjny przechowujesz 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.