Preferencyjny ZUS: kto może go opłacać i jak długo

Czym jest preferencyjny ZUS

Preferencyjny ZUS to możliwość obliczania składek na własne ubezpieczenia społeczne od obniżonej podstawy. Podstawa wymiaru to kwota, od której obliczasz składki — nie kwota przelewu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

W 2026 r. najniższa preferencyjna podstawa wynosi 1 441,80 zł. Możesz zadeklarować wyższą podstawę.

Preferencja nie obniża składki zdrowotnej. Obliczasz ją według zasad właściwych dla swojej formy opodatkowania, opisanych w poradniku o składce zdrowotnej.

Ile wynoszą składki społeczne w 2026 roku

Poniższe kwoty ZUS dotyczą pełnego miesiąca, minimalnej preferencyjnej podstawy oraz składki wypadkowej obliczonej według stopy 1,67%. Jeżeli obowiązuje cię inna stopa wypadkowa, kwota tej składki i suma będą inne.

Źródło kwot: zestawienie ZUS „Wysokość składek na ubezpieczenia”, sprawdzone 3 listopada 2026 r.

Do obu sum doliczasz składkę zdrowotną. Nie traktuj więc 456,18 zł ani 420,86 zł jako całego miesięcznego obciążenia. Szersze zestawienie znajdziesz w poradniku o składkach ZUS w 2026 roku.

Kto może korzystać i jakie są wyłączenia

Podstawą preferencji jest art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dotyczy ona osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wskazanej w art. 8 ust. 6 pkt 1 tej ustawy.

Art. 18a ust. 2 zawiera dwa wyłączenia. Nie możesz korzystać z preferencji, jeżeli:

1. Prowadzisz pozarolniczą działalność albo taka działalność była przez ciebie prowadzona w ostatnich 60 miesiącach kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej.
2. Wykonujesz działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności, w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym, były przez ciebie wykonywane w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres obecnej działalności gospodarczej.

Drugi warunek nie oznacza zakazu każdej współpracy z byłym pracodawcą. Wyłączenie dotyczy wskazanego okresu zatrudnienia i pokrywających się czynności.

Pierwszy warunek odnosi się do pozarolniczej działalności w rozumieniu ustawy, a nie tylko do wcześniejszej firmy jednoosobowej. Przykładowo znaczenie może mieć wcześniejszy status wspólnika spółki jawnej lub jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. To przykłady, a nie pełny wykaz ustawowych kategorii.

Preferencja nie obejmuje osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność.

Jak liczyć 24 miesiące preferencyjnego ZUS

Liczy się upływ miesięcy kalendarzowych, a nie liczba opłaconych składek.

• Jeżeli okres preferencji zaczyna się pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc jest pierwszym z 24.
• Jeżeli zaczyna się w trakcie miesiąca, 24 pełne miesiące liczysz od następnego miesiąca. Preferencyjna podstawa może obejmować również początkowy niepełny miesiąc.
• Zawieszenie działalności nie zatrzymuje biegu preferencji. Miesiące zawieszenia wliczają się do tego okresu.

Jak liczyć okres po uldze na start

Po wykorzystaniu pełnej ulgi na start okres preferencji rozpoczyna się od następnego dnia po jej zakończeniu.

Możesz również wcześniej zrezygnować z ulgi na start. Wówczas początek preferencji wyznacza dzień objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Przy takiej rezygnacji objęcie ubezpieczeniami nie może nastąpić wcześniej niż w dniu zgłoszenia wniosku.

Przykładowa oś czasu

Założenia: rozpoczęcie działalności 1 listopada 2026 r., prawo do obu ulg, wykorzystanie całej ulgi na start, brak zawieszenia i wcześniejszej rezygnacji. Daty poniżej są wyliczeniem według zasad obowiązujących 3 listopada 2026 r.

Rachunek okresów: listopad–grudzień 2026 r. to dwa miesiące, a styczeń–kwiecień 2027 r. to kolejne cztery. Preferencje obejmują następnie dwa pełne okresy maj–kwiecień.

To przykład liczenia czasu, bez prognozowania przyszłych kwot składek.

Jak zgłosić preferencyjny ZUS

Kod tytułu ubezpieczenia wskazuje ZUS, na jakich zasadach podlegasz ubezpieczeniom. Dla preferencji stosujesz kod rozpoczynający się od:

• 05 70 — jeżeli nie masz ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy;
• 05 72 — jeżeli masz ustalone prawo do takiej renty.

To początki kodów, a nie pełne kody do przepisania bez sprawdzenia pozostałych danych.

Jeżeli po uldze na start przechodzisz do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego:

1. Złóż ZUS ZWUA, czyli wyrejestrowanie z dotychczasowego ubezpieczenia zdrowotnego.
2. Złóż ZUS ZUA, czyli zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, z właściwym kodem preferencji.
3. W zgłoszeniu uwzględnij dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, jeżeli chcesz do niego przystąpić.

Na zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń masz 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia. Dotyczy to także rozpoczęcia podlegania ubezpieczeniom społecznym po wykorzystaniu ulgi na start. Nie odkładaj dokumentów do terminu płatności składek.

Co zrobić po zakończeniu preferencji

Po upływie okresu preferencji wyrejestruj dotychczasowy kod i zgłoś właściwy dla dalszych rozliczeń. Dokumenty zmieniające zgłoszenie składasz w ciągu 7 dni od zmiany.

Możliwe są dwie dalsze ścieżki:

• Mały ZUS Plus, jeżeli spełniasz jego odrębne warunki i zgłosisz się w wymaganym terminie;
• zasady ogólne, jeżeli nie masz prawa do kolejnej ulgi albo z niej nie korzystasz.

Mały ZUS Plus nie jest automatycznym przedłużeniem preferencji. Jego podstawa zależy od dochodu z poprzedniego roku. Nie możesz przejść na tę ulgę, dopóki spełniasz warunki preferencyjnych składek.

Od stycznia 2026 r. Mały ZUS Plus pozwala korzystać z obniżonych składek przez 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Szczegółowe warunki i zasady przejścia opisuje poradnik o Małym ZUS Plus.

Dlaczego niższa podstawa ma znaczenie dla świadczeń

Niższa podstawa składek wpływa na wysokość świadczeń. Zasiłki z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego są obliczane na podstawie kwot, od których naliczasz składki. Preferencyjna podstawa może więc oznaczać niższe świadczenia niż przy wyższej podstawie.

Dobrowolność chorobowego oznacza możliwość wyboru tego ubezpieczenia. Sama preferencja nie zastępuje zgłoszenia do niego.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy możesz ponownie skorzystać z preferencyjnego ZUS?

Tak, jeżeli przy ponownym rozpoczęciu działalności spełniasz warunki ustawowe, w tym brak prowadzenia pozarolniczej działalności w poprzednich 60 miesiącach kalendarzowych. Nadal obowiązuje wyłączenie dotyczące byłego pracodawcy.

Samo upłynięcie 60 miesięcy od poprzedniej ulgi podczas nieprzerwanego prowadzenia firmy nie daje nowego okresu preferencji.

Czy musisz najpierw wykorzystać ulgę na start?

Nie. Możesz od początku zgłosić się do ubezpieczeń społecznych i korzystać z preferencyjnej podstawy, jeżeli masz do niej prawo. Ulga na start jest uprawnieniem, z którego możesz zrezygnować.

Czy zawieszenie pozwala zachować niewykorzystane miesiące?

Nie. Okres preferencji biegnie również podczas zawieszenia. Wznowienie działalności nie przesuwa daty jego zakończenia.

Czy kwoty z 2026 roku możesz stosować przez całe 24 miesiące?

Nie przenoś ich automatycznie na kolejne lata. Minimalna preferencyjna podstawa jest powiązana z minimalnym wynagrodzeniem.

Ogłoszono już rozporządzenie ustalające minimalne wynagrodzenie na 4 950 zł od 1 stycznia 2027 r. Zmiana ma znaczenie także dla podstawy preferencyjnych składek. Kwoty w tabeli dotyczą wyłącznie 2026 r.